2025-ci ilin 8 avqust tarixində Vaşinqtonda imzalanan Bəyannamə ABŞ-Azərbaycan münasibətlərində yeni mərhələnin başlanğıcı idi. Rəsmi Vaşinqton bununla da göstərdi ki, Cənubi Qafqazda Ştatlar üçün əsas müttəfiq və strateji tərəfdaş məhz Azərbaycandır. Sonrakı dövrlərdə Azərbaycan Prezidentinin beynəlxalq platformalarda amerikalı həmkarı ilə görüşləri, ABŞ nümayəndələrinin Bakıya səfərləri göstərdi ki, əldə edilən razılıqlar sadəcə kağız üzərində qalmır, onun reallaşması üçün ciddi addımlar da atılır. ABŞ dövlət katibi Cey Di Vensin bu yaxınlarda Azərbaycana etdiyi səfər və verilən açıqlamalardan sonra bu dəfə ABŞ dövlət katibinin köməkçisi Kaleb Orr da bəyanat səsləndirib. Bu da göstərir ki, artıq Cənubi Qafqaz və Azərbaycan ABŞ üçün təkcə neft kəmərlərinin keçdiyi və enerji mənbəyi olan məkan deyil. Kaleb Orrun açıqlaması göstərir ki, artıq yeni bir eranın, yəni rəqəmsal intellekt və strateji inteqrasiya erasının başlanğıcındayıq. Bu bəyanatlar həm də regionun taleyində Azərbaycanın sadəcə enerji dəhlizi deyil, həm də qlobal bir rəqəmsal beyin və keçid qovşağı olmaq iddiasını rəsmi Vaşinqtonun dili ilə təsdiqləyir. Bu, iki ölkə arasındakı münasibətlərin sadəcə iqtisadi ticarətdən çıxıb, dərin strateji müttəfiqlik müstəvisinə keçdiyinin bariz göstəricisidir. ABŞ artıq Azərbaycanı Cənubi Qafqazın sabitlik lövbəri və Qərbin regiondakı ən etibarlı dayağı kimi qəbul edir.
Bu yeni konsepsiyanın mərkəzində Azərbaycanın “Regional Rəqəmsal Hub” qismində yenidən kəşf edilməsi və ABŞ-nin bu prosesdə fəal iştirakı dayanır. Bu, sadəcə sürətli internet xətləri deyil, həm də Xəzərin dibi ilə uzanan fiber-optik sinir sisteminin Avropa ilə Asiyanı bir-birinə bağlaması, məlumat axınının Bakı üzərindən idarə olunması deməkdir. Vaşinqtonun bu prosesdə süni intellekt və rəqəmsal infrastruktur tərəfdaşlığına can atması, Bakını regionun texnoloji lokomotivinə çevirmək məqsədi güdür. Bu, Azərbaycanın təkcə yeraltı resursları ilə deyil, həm də yüksək texnologiyalar və data mərkəzləri ilə dünya iqtisadiyyatının vazkeçilməz parçasına çevrilməsi yolunda atılan nəhəng addımdır. ABŞ üçün Azərbaycan bu sahədə həm də texnoloji təhlükəsizliyin təminatçısı və alternativ rəqəmsal marşrutun mərkəzi nöqtəsidir.
Digər tərəfdən, TRIPP (Ermənistan-Azərbaycan Tranzit və İnfrastruktur Tərəfdaşlıq Layihəsi) konsepsiyası regionun coğrafi taleyini kökündən dəyişməyə hesablanmış ABŞ-Azərbaycan müştərək vizyonudur. Bu layihə illərdir davam edən blokadaları və sərhəd divarlarını iqtisadi mənfəət körpüləri ilə əvəz etməyi, regionu bir-birinə qırılmaz tellərlə bağlamağı təklif edir. Azərbaycanın əsas hissəsini Naxçıvanla bağlayan, eyni zamanda Ermənistanın tranzit potensialını canlandıran bu model, sülhü bir kağız parçası deyil, gündəlik işləyən bir qlobal ticarət mexanizmi kimi təsəvvür edir. Bu, Mərkəzi Asiyadan Avropaya uzanan Orta Dəhlizin ən kritik həlqəsi olan Azərbaycanı polad və betondan daha möhkəm bir bağla, yəni qlobal ticarət maraqları ilə bərkitmək cəhdidir. ABŞ bu layihə ilə Azərbaycanın regiondakı liderliyini və birləşdirici rolunu rəsmən dəstəkləyir.
ABŞ-nin bu prosesdə müdafiə sənayesi ticarətini və diversifikasiya olunmuş iqtisadi əlaqələri önə çəkməsi isə münasibətlərin artıq klassik enerji diplomatiyasının çərçivəsindən tamamilə çıxdığını sübut edir. Müdafiə sahəsində əməkdaşlıq və ABŞ investisiyalarının qeyri-neft sektoruna, xüsusən infrastruktur və təhlükəsizliyə yönəlməsi Azərbaycanı ABŞ-nin regiondakı ən strateji hərbi-siyasi tərəfdaşına çevirir. Vaşinqtonun bu vizyonu reallaşarsa, Azərbaycan yalnız böyük güclərin rəqabət meydanı deyil, müasir dünyanın texnoloji, loqistik və hərbi təhlükəsizlik mərkəzi kimi yeni bir strateji kimlik qazanacaq. Bu, Azərbaycanın müstəqil xarici siyasətinin və regional liderliyinin ABŞ tərəfindən ən yüksək səviyyədə qəbul edilməsinin təzahürüdür.
MTM Analitik Qrupu