Ermənistan və Azərbaycan nümayəndələrinin Yerasx-Sədərək dəmir yolu xətti üzrə birgə texniki baxış keçirməsi təkcə mühəndis-texniki xarakterli hadisə deyil, eyni zamanda, regionda formalaşmaqda olan yeni siyasi-iqtisadi reallıqların açıq göstəricisidir. Uzun illər qarşıdurma, etimadsızlıq və kommunikasiyaların bloklanması fonunda bu cür birgə addımlar Cənubi Qafqazın yeni mərhələyə daxil olduğunu göstərir. Xüsusilə də, bu proseslər münaqişədən sonra tərəflər arasında praktik əməkdaşlıq imkanlarının real müstəviyə keçdiyini nümayiş etdirir. Bu cür texniki təmaslar siyasi dialoqun dərinləşməsi üçün də əlavə zəmin yaradır.
Regionda bütün nəqliyyat və kommunikasiya xətlərinin açılması ideyası Azərbaycanın 2020-ci il müharibəsindən sonra yaratdığı əsas siyasi gündəmlərdən biridir. Bu yanaşma açıq şəkildə göstərir ki, Bakı sülhü yalnız kağız üzərində razılaşma kimi deyil, konkret iqtisadi və logistik əməkdaşlıq üzərində qurulan davamlı proses kimi görür. Yerasx-Sədərək dəmir yolu xətti bu baxımdan simvolik əhəmiyyət daşıyır: Bu xətt Ermənistanı birbaşa olaraq Naxçıvan üzərindən regional nəqliyyat şəbəkəsinə bağlaya bilər. Eyni zamanda, bu xətt regionun ümumi tranzit potensialının artmasına xidmət edə bilər. Beləliklə, kommunikasiya xətləri sülh prosesinin əsas dayaqlarından birinə çevrilir.
Bu cür birgə yoxlamalar onu göstərir ki, Ermənistan tədricən Azərbaycanın formalaşdırdığı post-münaqişə reallığını qəbul etməyə başlayır. Əgər bir neçə il öncə belə bir addım siyasi baxımdan mümkünsüz görünürdüsə, bu gün İrəvan praktik əməkdaşlıq mərhələsinə keçməyə məcbur qalır. Bu, Ermənistan üçün qaçılmazdır, çünki regional izolyasiya və iqtisadi dalan siyasəti artıq özünü doğrultmur. Mövcud vəziyyət Ermənistanı daha praqmatik qərarlar qəbul etməyə vadar edir. Bu praqmatizm isə qarşılıqlı əlaqələrin bərpasını zəruri edir.
Tarix və beynəlxalq təcrübə göstərir ki, qarşılıqlı ticarət və iqtisadi asılılıq müharibə riskini minimuma endirən ən güclü faktorlardan biridir. Kommunikasiyaların açılması Ermənistan üçün tranzit gəlirləri, yeni bazarlara çıxış və iqtisadi canlanma deməkdirsə, Azərbaycan üçün regional liderliyini iqtisadi müstəvidə möhkəmləndirmək imkanı yaradır. Bu qarşılıqlı fayda tərəfləri sülhün qorunmasında maraqlı edir. İqtisadi əlaqələr siyasi ritorikanı yumşaldan əsas alətlərdən biri kimi çıxış edir. Nəticədə tərəflər arasında qarşılıqlı məsuliyyət anlayışı formalaşır.
Yerasx-Sədərək xətti ətrafında aparılan bu proseslər göstərir ki, Cənubi Qafqaz tədricən münaqişə və blokadalar mərhələsindən sülh, sabitlik və əməkdaşlıq mərhələsinə keçir. Bu yeni dövr yalnız iki ölkə üçün deyil, bütün region üçün təhlükəsizlik, investisiya axını və iqtisadi inkişaf perspektivləri açır. Regional layihələrə beynəlxalq marağın artması da bu prosesin məntiqi nəticəsi ola bilər. Beləliklə, Cənubi Qafqaz daha geniş geoiqtisadi məkanın bir hissəsinə çevrilir.
Birgə dəmir yolu yoxlaması kiçik texniki xəbər kimi görünsə də, əslində böyük geosiyasi və iqtisadi məna daşıyır. Bu addım Azərbaycanın yaratdığı yeni regional reallığın praktik təsdiqi, Ermənistanın isə gec də olsa bu reallığa uyğunlaşmaq məcburiyyətində qalmasının göstəricisidir. Sülh, sabitlik və qarşılıqlı ticarətə əsaslanan yeni mərhələ isə Cənubi Qafqaz üçün alternativsiz gələcək kimi formalaşır. Bu gələcək qarşıdurma deyil, əməkdaşlıq üzərində qurulur. Məhz bu yanaşma regionun uzunmüddətli rifahını təmin edə bilər.
MTM Analitik Qrupu